Logoreci > Anton Logoreci > Letersi > Shtëpia e gjyshes

 

ANTON LOGORECI - Letersi
 

 

MENU:
» Shtëpia e gjyshes
» Zani i fëmijëve
» Qiriu
» Shpendi
» Shërbëtorja e priftit
» Vdekja
» Rrugaçi
» Lulet e freskëta
» Dhé i huaj
» Jehona e kopshtit të heshtun
» Dy mure
» Shkolla e qelës
» Sy të vjetër
» Ishin prangat
 

Krijimtari letrare

Shtëpia e gjyshes

Gazeta "Minerva"

Nr. 10; 15 Maj 1933

Na ishte një herë një plakë...

Por ai tregim që shpesh herë do të shërthejë jashtë me hove të vrullshme, mjerisht nuk hyn në mbretërinë e shkëlqyer të përrallave.

Oh sa do kisha dashur ta shuaja kureshtjen e lexuesit me përrallën e zbuluar nga myku i kohëve të shkuara, të endur mbi fijet e kësaj ngjarjeje të jetës sime.

Na ishte një herë një plakë...

Shumë vite më parë as nuk e di se si ajo më pati grabitur nga prindërit kështu që jetoja bashkë me të në shtëpinë e saj të moçme e të bukur, të fshehur në mes gjethesh e blerimi, në fund të një rrugice që bredh prej zemrës së qytetit të Shkodrës drejt fushave të hapura.

Ajo dhe unë, vetëm. Kishte një djalë që prej disa kohësh gjindej për studime në një akademi ushtarake të Evropës së Mesme. E unë vija ti mbushja sadopak altarin e zbrazur të dashurisë birnore që i rritej në shpirt.

Ankohej se ajo shtëpi e madhe, me dhoma të hapura e të larta, disi e hante, e se i dukej si ndonjë burgim i mendjes. Kam pasur shpesh herë rastin për të vërtetuar ndjenjat e kësaj plake të adhuruar kur mbetej vetëm në ndonjë nga dhomat për orë e orë, pa u kujtuar aspak. Atëherë lija në një anë lojnat fëminore, e papritmas shpirti më mbushej me një frikë të thellë plot fshehtësi, përzier me hove të pezulluara të një gëzimi e malli të pacaktuar. Ndoshta më shterron fuqia për të ndalur këtu atë rrimë ndjesish që më grumbullohej përbrenda atëherë, kur i humbur në këtë pafundësi vetmije, vështroja nëpër dritaret e mëdha, të siguruara me hekura në forma të çuditshme, një kopsht të tretur në dendësinë e pemëve. Blerim plot magji. Eh sa herë, më ushqyen dëshirën e aventurës së pafajshme, më jepej të ulja perdet e blerta të dritareve duke e kthyer dhomën në një parajsë të vetmuar gjysmëdrite.

Por koha kalonte si ujë, pa bërë zhurmë, në shoqërinë e këndshme të plakës së bekuar. Ndër netë të gjata e të vështira dimri, kur jashtë ndihej rropama e përleshjes së elementeve të natyrës, e ndër ditë të ndritshme e hireplote pranvere, në atë dhomën e vogël nga rruga unë gëzoja një lloj lumturie e qetësie shtëpiake. I bëja veshët katër për të mbledhur me kujdes vargun e përrallave apo ngjarjeve të rinisë së saj, që ajo shtjellonte me një gjuhë plot shprehje të zhdërvjellta e të pëlqyeshme.

Edhe sot e shoh veten duke u dridhur nga kureshtja e ngjallur në skajet e errëta të shpirtit, nga vegimet e ndritshme që çelte goja e lashtë e gjyshes, aty në dritare, mbi rrugicën e ngushtë. Kureshtja e përhershme e rinisë që përpiqet të ndriçojë misteret e zeza të jetës.

Atë ditë gjyshja sapo ishte kthyer nga kisha ku shkonte pothuaj çdo ditë, pasi vetëm aty, sikur thoshte, gjente ngushëllimin e vërtetë në komunikimin me Zotin. Unë isha ende në shtrat, në ato përpjekjet e para të mëngjesit për tu çuar, kur në dhomën përbri ndjeva lëvizjet e saj tek kryente punët shtëpiake të paradites...

Një rrotullim i çelësit në bravë, e rafti hapej, pastaj krisma e mbylljes, ndjekur nga një zhurmë e lehtë këmbësh. Pastaj një heshtje e pakëputur.

Për pak kohë nuk i dhashë ndonjë rëndësi asaj qetësie që po bëhej gati e frikshme, si një lloj qetësije varri ku dhe regtimat e shpejta të zemrës dëgjohen si të rrahura të forta çekiçi.

I kaplluar nga një frikë e habitshme, shkova me vrap në dhomën fqinjë, por gjyshja s’ishte aty. Në moment e pashë që nuk ndodhej edhe në kuzhinë. I sugjestionuar nga heshtja misterioze që zotëronte krejt ndërtesën, në zemër më shteroi edhe shpresa e fundit se do ta gjeja në dhomën e kopshtit.

Por ishte aty gjyshja ime e dashur, jo më buzëqeshur si përherë, por ulur përmbys mbi minder, kishte mbuluar fytyrën ndër krahë dhe dëneste me hove të trishtueshme.

U gjunjëzova përpara saj dhe iu luta të më rrëfente arsyen e këtij hidhërimi të papritur, por përpjekjet e mia shkuan kot, pasi ajo vazhdoi të fshamurën si mbi rrasën e ftohtë të një varri ku ndryn dashurinë e humbur.

Duke u çuar, me sy të skuqur e të enjtur, u mundua të fshihte nën rrobat e trupit atë sendin e çuditshëm përmbi të cilin kishte derdhur rrëkenë e mallit. Fotografinë e të birit.

Djali i adhuruar i gjyshes, kishte vrarë veten në një tronditje të fortë nervash. Ngjarja fatkeqe kishte ndodhur në një qendër ushtarake malore.

Muzgu i asaj dite të shkretë më gjeti të kthyer përsëri në kështjellën e vetmuar të fëmijërisë, e cila ishte kthyer në një pandemonium të vërtetë.

Aty ku pata njohur ekstazën e fatbardhësisë vetmitare, në fund nisa të qaja dhe unë me gjithë shpirt, pa ditur të ndaloj.

Të nesërmen u bë varrimi. Prifti, banda, kurorat. Kur doli arkivoli nga dera e madhe e shtëpisë u ndje një vigmë e hatashme si nga fundi i ferrit, e cila më jehon edhe sot në veshë në raste gëzimi ose hidhërimi. Vaji arriti kulmin, pastaj pushoi menjëherë si ta kishte përpirë toka.

* * *

Pas dy muajsh, një dallgë e lindur në kokën e një burokrati të mbytur mes letrash, më treti në majë të maleve, ndërkohë që nuk ishin ulur ende tallazet e egra që ndodhitë e fundit kishin bërë të vlonin brenda meje.

Në katundin ku shkova të mërgohesha u gjenda përballë një situate që ngurtësoi disi peshën e rëndë të ngjarjeve duke më lënë krejt të ftohtë. Deri edhe pyjet e zeza dhe shkëmbinjtë e fortë ndesheshin me fatin tim.

Aty mu zhvillua një mizantropi e rëndë, në mjegullën e së cilës nganjëherë shfaqej ndonjë shkëndijë shprese.

Ndër shkarravinat e të kaluarës kam një copë ditar që ishte shkruar me përshtypjet e para të këtij mërgimi të ri.

K. - 3 Nëntor

A është vaj i ndrydhur ndër shpellat e zemrës, zhurma fishkulluese e pemëve të shkretuara që përkulen si para ndonjë fuqije të mbinatyrshme, duke u përdredhur në gjiret e tërbuar të erës së dimrit?

A janë psherëtima ankimi, ulërimat përqethëse të degëve që bredhin njëra pas tjetrës në errësirën e dendur të natës, sikur të vraponin pas armikut që ikën, apo sekret i mbështjellë në zemrën e një shtëllunge të zezë resh që më vrapon mbi krye?

Në zhurmën e vajit të elementeve struket thellë, - megjithëqë tepër thellë për veshë të pastërvitur - zëri i shpresave të lirimit. Agimi shpëtues.

Nuk është gjëma e shpirtit pas një rreziku të pashërim. Eshtë rrëfimi i zemrave të robëruara që shohin kllapi drite.

Një natë më parë rrija pranë dritares së dhomës sime të vogël, duke parë me sy të tretur luftën e pemëve në kopësht.

Po përpiqesha të zbuloja misterin e tyre.

Një farë e vogël - një trup i njomë, i hollë e i drejtë.

Pranvera: periudhë gëzimi e përtëritje, lëngu jetëdhënës ngjitet nga toka e përfiton forca të reja ndër lule, gjethe e kokrra, pastaj vjen ti cungojë dimri shkretues. E me këtë gjëmë ankimi e vaji, fshehin malle e dëshira për kohë më të mira.

Rropama e ndeshjes ndërmjet jetës e vdekjes, dritës e errësirës.

Oh me sa madhështi hidhërimi jehon ajo bulurimë zemrash të copëtuara në errësirë; ç’nota magjike të përvajshme zhvillojnë krahë e fluturojnë si engjëj të zinj mbi valët e rrepta e të furishme të murlanit e të erërave që depërtojnë pemë, shtëpi, trupa e zemra.

Ai zë, ajo këngë e ndrydhur tepër shpejt, shpërthen si burbuqe hidhërimi në zemrat e landëve e bëhet jehonë, me njëmijë kumbime të mrekullueshme, ndër zemrat e tjera të vrara, të robëruara.

E kuptojnë njëra tjetrën. Ankimi, vaji i tyre, është i përbashkët.

Nëpër xham të dritares, nëpër hijet e shpeshta të natës, duken duke ndriçuar në shkëlqim, si gur xhevahiri, pikat e rrumbullakta të lagështirës mbi degët e përkulura të pemëve.

A mos ndrydhin ato bulza argjendi mallet e dëshirat e lotëve?

Fryjnë erëra e ato bien për tokë. Lotë.

Në hijet e vetëtimat e kësaj ëndrre me sy hapur më dukej se po zbuloja misteret që ndehen në horizontin e jetës time. Drita e venitur e kandilit të dhomës kishte përshkuar hijet e natës jashtë dritares, duke trajtuar mbi degë një ylber të mjegulluar.

Duke harruar gjithçka, përqëndrova fuqitë për të hapur fshehtësinë e ftohtë e bubulluese.

Por nganjëherë më duket se nuk mund të shtyhem më thellë se shigjetat e dritës së venitur. Më tej, është vëllim errësire si akull i pathyeshëm. Mister.

S’kaloj shumë kohë e katundi më tërhoqi pa më bërë ta dashuroj. E desha duke urryer viganët e tij natyror. Por zemrën ma la të ftohtë. Nga ana tjetër më ktheu në ëndërrimtar të sëmurë përgjithmonë.

Kështu si në ëndërr e prita lajmin e vdekjes së gjyshes pak kohë më vonë. Qava ashtu si qahet në ëndërr, pa lot.

Fill pas vdekjes së saj, u largova përkohësisht nga katundi im për në qytet.

Zgjodha një pasdreke të murrme pranvere për një pelegrinazh tek kështjella e fëmijërisë sime, në atë rrugicë të qetë të Shkodrës.

Në krye të rrugës po luanin një grumbull fëmijësh të vegjël, ashtu si përherë. Njëri prej tyre sapo më pa shqiptoi emrin tim me zë të ulët, pastaj më doli përpara dhe, duke u skuqur, foli:

- Kanë hyrë ushtarë!

- Ushtarë? Ku?

- Në shtëpi ka shumë ushtarë. Me kuaj e topa plot... Shiko! I shikon?...

Zëri i hollë i një burije u përhap duke ushtuar mbi muret e balta të shtëpive.

Ushtri! Sigurisht ajo ditë më copëtoi pa mëshirë kujtimet e shtrenjta të kështjellës time. Nën këmbët e rënda të ushtarëve ka mbaruar vetmia e dhomave, që do të më kishte ngjallur mua meloditë e varrosura të gjakut.

Por dhe të shkatërruar dua ta shoh shtëpinë gjyshnore. Fill pas meje ecën ngadalë fëmija i vogël që la shokët.

Nga dritarja përmbi derë:

- Ndal!

Ndalem.

Për çudi më lëvyren sytë e nuk shoh tjetër përveç vezullimit të një bajonete që lëviz me hap të matur.

Në pikat e ujit të syve të mi flakërojnë dhe qindra bajoneta të tjera

 


Copyright © LOGORECI 2000